Με τον φίλο του Χάβελ

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr +

Λένα Παγώνη

Δημοσιογράφος

Ο Μιχαήλ Ζαντόφσκι είναι Διευθυντής της βιβλιοθήκης του Χάβελ στη Πράγα, ο καλύτερος φίλος του Βάτσλαβ Χάβελ, του τελευταίου προέδρου της Τσεχοσλοβακίας και βιογράφος του. Αγωνίστηκε εναντίον  της κομμουνιστικής Τσεχοσλοβακίας, και ήταν πολύ δραστήριος.

Ενδιαφέρουσα προσωπικότητα, ανοιχτός, πολυπράγμων, κοσμοπολίτης, με χιούμορ. Αγωνίστηκε  για την ανατροπή του κομμουνιστικού καθεστώτος στην Τσεχοσλοβακία

Μακριά από ιδεολογίες με παρωπίδες. ’Έζησε έντονα, με πολλές δραστηριότητες τόσο πριν όσο και στην μετακομμουνιστική Τσεχοσλοβακία και μετέπειτα Τσεχία.

Είναι Διπλωμάτης, Συγγραφέας, Μεταφραστής, Ψυχολόγος. Ήταν ανταποκριτής στο Reuters.

– «Είστε τόσα πολλά λοιπόν;» τον ρώτησα και γέλασε.  «Ήσασταν πάντα στο πλάι του Χάβελ…» πρόσθεσα

«Δεν ήμουν στη σκιά του. Είμαι ευγνώμων που τον γνώρισα.» 

Ηρθε στην Αθήνα 

.
.

Στην Αθήνα ταξίδεψε (έρχεται συχνά στη χώρα μας αγαπάει την Ελλάδα και επισκέπτεται τα καλοκαίρια τη Μύκονο), για να πάρει μέρος στην εκδήλωση με θέμα «Η Ηθική και Πολιτική παρακαταθήκη του Βάτσλαβ  Χάβελ (1936-2011), που οργάνωσε η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας στο ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Ομιλητές: Ο  Τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας Πρ.Παυλόπουλος, ο Μωυσής Ελισάφ Καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και Δήμαρχος  της πόλης, ο Μιχαέλ Ζαντόφσκιι και ο  Στ. Ζουμπουλάκης, Πρόεδρος της Εθνικής μας Βιβλιοθήκης.

Από τη φυλακή στην προεδρία 

«Αν θυμάμαι καλά είχατε κάποτε μακριά μαλλιά, αλογοουρά, και σκουλαρίκι στο αυτί.» Γέλασε και με ρώτησε  που το ξέρω.

«Με είχατε εντυπωσιάσει. Ούτε γραβάτα ούτε τίποτα. Περπατούσατε πάνω κάτω ανήσυχος αμήχανος και άπειρος», έξω  από το Προεδρικό Γραφείο  στο Κάστρο, στην Πράγα, όπου ο νέος τότε Πρόεδρος της Τσεχοσλοβακίας  Χάβελ, από τη φυλακή που ήταν, ανέλαβε την Προεδρία της χώρας σας.. Είχε μόλις δεχτεί τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, ο οποίος πραγματοποιούσε επίσημη επίσκεψη εκεί.

Η Ντόρα Μπακογιάννη και εγώ 

Η Ντόρα  Μπακογιάννη κι  εγώ, στεκόμασταν σε ένα παράθυρο με υπέροχη θέα όλη την Πράγα. Το Κάστρο της Πράγας  από τα μεγαλύτερα του κόσμου (9ος αιώνας). Παλάτι του Τσέχου Βασιλείου, εκεί φυλάσσονται τα κοσμήματα του στέμματος  της Βοημίας.

.Η κα Λ. Παγώνη με τον Βάτσλαβ Χάβελ

Πολύ αργότερα έγινε έδρα του Προέδρου της Τσεχοσλοβακίας και της Τσεχίας

– «Ναι, το ΄90 ήμουν εκεί εκπρόσωπος Τύπου  του Προέδρου Χάβελ και το ΄92 πήρα ένα υψηλό πόστο. Πρέσβης στην Αμερική και αργότερα στο  Ισραήλ…»

-Τεράστιες αλλαγές στη ζωή σας ε; Από συγγραφέας, ψυχολόγος, μεταφραστής και ξαφνικά μέσα στα όλα!

– «Πήγα στην Ουάσιγκτον  επί Μπους και Κλίντον, επειδή μιλούσα καλά την Αγγλική γλώσσα  Είχα μεταφράσει ξένη λογοτεχνία.»

Ως εκεί καλά.Η νέα σας ζωή πως ήταν από την Γέφυρα του  Καρόλου στην τρέλα  της Νέας Υόρκης; 

– «Έπρεπε να τους εξηγήσω πολλά πράγματα. Δεν καταλάβαιναν ας πούμε την διαφορά της Γιουγκοσλαβίας με εμάς!»

Ολμπράιτ, Μέρκελ, Μακρόν

«Είχα την ευκαιρία στην Αθήνα να γνωρίσω σπουδαίους ανθρώπους.

Η Μ. Ολμπράιτ υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, ήταν πολύ δημοκρατική, και ανθρώπινη. Όχι σαν την Θάτσερ.»

– Για την Μέρκελ τι λέτε; Πιστεύετε ότι θα μας λείψει;

– «Και βέβαια το πιστεύω. Σπουδαία. Κυρία. Της έχω μεγάλο σεβασμό.  Έκανε πολλά για την χώρα της και τη Ε.Ε.»

– Ο Μακρόν; Είναι η ελπίδα της Ευρώπης;

– «Είναι ένας φωτεινός αστέρας» 

Τα Γεράκια και οι Πολιτικοί

– Ήταν σωστή η διάλυση της Τσεχοσλοβακίας το ’93;

– «Σωστή; Σχετική έννοια…Κάναμε ότι μπορούσαμε να το αποφύγουμε. Καλύτερα να μην συνέβαινε. Τουλάχιστον έγινε ειρηνικά. Βελούδινο το διαζύγιο. Η γυναίκα μου είναι από την Σλοβακία.»

– Όμως γιατί συνέβη;

– «Καλή ερώτηση. Ήταν απόφαση πολιτική!»

– Τι θα πει αυτό; Οι Πολιτικοί δεν είναι άνθρωποι σαν και εμάς;

– «Όχι .Κάποιοι από αυτούς είναι  γεράκια. Φιλόδοξοι. Θέλουν να είναι κυρίαρχοι. Σε αυτές τις περιπτώσεις σκέφτομαι τον Τσώρτσιλ, που είχε πει ότι η Δημοκρατία είναι το χειρότερο πολιτικό σύστημα, αλλά δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο». 

Το Παγκάκι του Χάβελ

ΔΗΜΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ Το ΠΑΓΚΑΚΙ ΤΟΥ ΧΑΒΕΛ
Η Αθήνα τίμησε με συμβολικό τρόπο τον Χάβελ, με ένα έργο τέχνης του Τσέχου αρχιτέκτονα Borek Sipek, που στολίζει εδώ και λίγες ημέρες το Πάρκο  Ελευθερίας  στην καρδιά της Πρωτεύουσας.Το ΠΑΓΚΑΚΙ ΤΟΥ

New York Times

Ενδιαφέρον είναι το ακόλουθο άρθρο του March Shore στους N.Y.  TIMES, το νέο βιβλίο του Μ.Ζαντόφσκι με τίτλο «Havel: A Life»

Ο πρώτος πρόεδρος της μετακομμουνιστικής Τσεχοσλοβακίας, ήρθε στην Ουάσιγκτον. «Η συνείδηση ​​προηγείται της ύπαρξης, και όχι το αντίστροφο, όπως ισχυρίζονται οι μαρξιστές», είπε σε κοινή συνεδρίαση του Κογκρέσου. Ο Michael Zantovsky, τότε γραμματέας Τύπου του Havel (και τώρα ο Τσέχος πρεσβευτής στη Βρετανία), θυμάται ότι μετά την ομιλία του Havel πολλοί από τους γερουσιαστές και τους εκπροσώπους ήθελαν να μάθουν τι εννοούσε. Αλλά δεν υπήρχε χρόνος για εξηγήσεις. Το Rock ‘n’ roll καλούσε και ο Havel κατευθυνόταν στη Νέα Υόρκη, σε ένα κλαμπ στο East Village.

Rock’ N’ Roll

Ενάμιση αιώνα πριν ο αντιφρονών θεατρικός συγγραφέας εμφανιστεί ως ηγέτης της Βελούδινης Επανάστασης, ο Μαρξ έγραψε: «Η συνείδηση ​​δεν καθορίζει τη ζωή, αλλά η ζωή καθορίζει τη συνείδηση». Στα θεμέλια του μαρξισμού ήταν η ιδέα ότι η ατομική, υποκειμενική συνείδηση ​​ήταν παράγωγο της αντικειμενικής, κοινωνικοοικονομικής θέσης κάποιου. Ο Χάβελ αντιτάχθηκε σε αυτήν την ιδέα, αντλώντας αντίθετα από μια φιλοσοφική παράδοση που ονομάζεται φαινομενολογία που παίρνει την ανθρώπινη συνείδηση ​​ως σημείο εκκίνησης.

Ατομική ευθύνη

Για τον Χάβελ, η ατομική ευθύνη υπήρχε πριν και υπερέβαινε τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ και ο Εμμανουέλ Λεβίνας ήταν σημαντικές επιρροές, όπως και ο Φραντς Κάφκα, ο Φρανκ Ζάπα και ο Δαλάι Λάμα. Τα έργα του Χάβελ, ξεκινώντας με το ντεμπούτο του «The Garden Party» το 1963, ανήκαν στο θέατρο του παραλόγου των Samuel Beckett και Eugène Ionesco.

Οχι στον Μαρξισμό

Γεννημένος το 1936, ο Χάβελ ήταν παιδί κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής και έφηβος κατά τη διάρκεια του τρόμου των σταλινικών χρόνων. Ήταν ήδη επιτυχημένος θεατρικός συγγραφέας τη δεκαετία του 1960, όταν οι μαρξιστές μεταρρυθμιστές της Άνοιξης της Πράγας αναζήτησαν τον «σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο». Ο Χάβελ έπαιξε μόνο έναν μικρό ρόλο τότε. Ο μαρξισμός δεν ήταν ποτέ το μεγάλο του ενδιαφέρον. Σε αντίθεση με πολλούς αντιφρονούντες της Ανατολικής Ευρώπης, δεν ήταν ποτέ μέλος του κόμματος ή συνταξιδιώτης και ποτέ δεν πίστευε ότι ο κομμουνισμός μπορούσε να μεταρρυθμιστεί.

Επινε, κάπνιζε

Στις 21 Αυγούστου 1968, σοβιετικά τανκς έφτασαν στην Πράγα. Το Κρεμλίνο έδιωξε τους μεταρρυθμιστές και εγκατέστησε ένα σκληροπυρηνικό καθεστώς. Κατά τη διάρκεια των δύο δεκαετιών «ομαλοποίησης» που ακολούθησαν, το Κομμουνιστικό Κόμμα ήταν τσιγκούνης με την ελευθερία, αλλά πιο γενναιόδωρο με τις καταναλωτικές δαπάνες.

Όπως αναφέρει ο Ζαντόφσκι στο «Havel: A Life», ο Havel έπινε, κάπνιζε και κοιμόταν με όμορφες γυναίκες. Άκουγε ροκ εν ρολ και έπαιρνε συνταγογραφούμενα ψυχοφάρμακα. Ήταν μια «διαχρονική» εποχή που η στασιμότητα συνοδευόταν από έναν συγκεκριμένο ηδονισμό.

Ο τόνος του Ζαντόφσκι σε όλη αυτή τη βιογραφία είναι καθομιλούμενος, και μερικές φορές ρητά προσωπικός: «Πάντα θα ήταν έτσι, αυτός ο συγγραφέας θυμάται να σκέφτεται, να πηγαίνει από το ένα πάρτι στο άλλο, να μεθάει με τους ίδιους ανθρώπους και να ξαπλώνει από εντελώς ξένους και να ξυπνά στο πρωί με ένα συναίσθημα που κυμαίνεται από ήπια αδιαφορία μέχρι αόριστη ναυτία έως απόλυτη απόγνωση».

Η Χάρτα 77

Οι περισσότεροι Τσέχοι και Σλοβάκοι παραιτήθηκαν. Ο Χάβελ ήταν από τους λίγους που μίλησαν. Το 1976 τα μέλη του underground ροκ συγκροτήματος Plastic People of the Universe συνελήφθησαν και ο Χάβελ κινητοποίησε την πνευματική ελίτ για λογαριασμό των νεαρών μουσικών. Η δίκη του Plastic People έγινε η ώθηση για τη Χάρτα 77, μια απλή διατύπωση αναφοράς που καλούσε την κομμουνιστική κυβέρνηση να τιμήσει τα ανθρώπινα δικαιώματα όπως κατοχυρώνονται στις συμφωνίες του Ελσίνκι. Η Χάρτα 77 ήταν η μεγαλύτερη πολιτική δράση του Χάβελ, για την οποία τελικά θα περνούσε σχεδόν πέντε χρόνια στη φυλακή.

Η μυστική αστυνομία ήρθε επίσης για τον φιλόσοφο Jan Patocka, τον συνάδελφο εκπρόσωπο του Χάβελ του Charter 77. Ο Patocka δεν επέζησε της ανάκρισης και ο Havel αφιέρωσε αυτό που έγινε το πιο διάσημο κείμενό του στη μνήμη του μεγαλύτερου φίλου του.

Το «The Power of the Powerless» αφηγείται την ιστορία ενός μανάβη που κάθε πρωί βάζει υποχρεωτικά την ταμπέλα «Workers of the World Unite» στη βιτρίνα του. Φυσικά ούτε ο μανάβης ούτε οι περαστικοί πιστεύουν την πινακίδα. Ακόμη και το κομμουνιστικό καθεστώς δεν πιστεύει πλέον το σημάδι. Ωστόσο, όλοι συνεχίζουν να προσποιούνται. Η προσποίηση είναι προς το συμφέρον του μανάβη, γιατί του επιτρέπει να ζει ειρηνικά. Αν μια μέρα κατέβαζε την πινακίδα, θα παρενοχλούνταν, ίσως και θα συλληφθεί. Κι όμως, επισημαίνει ο Χάβελ, αν μια μέρα όλοι οι μανάβηδες αρνούνταν να κρεμάσουν τα σημάδια τους, αυτό θα ήταν η αρχή μιας επανάστασης.

Επομένως ο ανίσχυρος μανάβης δεν είναι τόσο ανίσχυρος. Αντιθέτως, είναι υπεύθυνος και επομένως ένοχος: Αποτυγχάνοντας να «ζήσει στην αλήθεια», καθιστά δυνατή τη συνέχιση του συστήματος.

Φιλία και αδυναμίες

Ο Ζαντόφσκι, κοιτάζοντας αναδρομικά μετά τον θάνατο του Χάβελ το 2011, προσπαθεί να συλλάβει το σύνολο του ανθρώπου, θυσιάζοντας αναγκαστικά κάποιο βάθος. Είναι ευθύς σχετικά με τη φιλία και τη συμπάθειά του, προσπαθεί ένθερμα να αποφύγει τα άβολα. Ο Χάβελ που αναδεικνύεται εδώ είναι αρχοντικός και γενναίος, φιλότιμος και άπορος. Πονάει από τις δικές του αδυναμίες, είναι φορτωμένος με ενοχές για την προνομιούχα αστική παιδική του ηλικία και πείθεται αθόρυβα ότι προοριζόταν να παίξει έναν ηγετικό ρόλο στη διόρθωση του σκληρού κόσμου. Ο Ζαντόφσκι τονίζει την «εξαιρετική ευγένεια και ευγένεια» του Χάβελ, ακόμη και προς τους πράκτορες της αστυνομίας ασφαλείας που τον κρατούσαν υπό συνεχή παρακολούθηση.

Χαέλ στο Κάστρο

Τον Νοέμβριο του 1989 έπεσε το Τείχος του Βερολίνου. Αμέσως μετά, το τσεχοσλοβακικό κομμουνιστικό καθεστώς συνειδητοποίησε ότι το παιχνίδι είχε τελειώσει. “Χαέλ στο κάστρο!” έγινε ένα από τα συνθήματα της Βελούδινης Επανάστασης. Και έτσι έγινε.

Το πιο επιτυχημένο μέρος αυτής της βιογραφίας ξεκινά εδώ. Η γραφή του Ζαντόφσκι γίνεται πιο ζωντανή όταν αφηγείται ιστορίες που πραγματικά είδε ως ένα από τα «ετερόκλητα συνεργεία» του Προέδρου Χάβελ με μακρυμάλληδες συμβούλους, μια ομάδα «καλύτερα προσόντα για να διευθύνει ένα θέατρο παρά ένα προεδρικό γραφείο».

Όταν έφτασαν στο Κάστρο της Πράγας, δεν υπήρχαν αυτοκίνητα, ούτε υπολογιστές, ούτε προσωπικό. Ο γυμνός αυτοκράτορας είχε τραπεί σε φυγή, αφήνοντας κλειδωμένες πόρτες και χωρίς κλειδιά. Μόλις άνοιξαν οι πόρτες, ο Χάβελ βρέθηκε αισθητικά δυσαρεστημένος και πέρασε τις πρώτες του εβδομάδες στο γραφείο απασχολημένος με τον επανασχεδιασμό του εσωτερικού.

Οι στρατηγοί

Κανείς δεν ήξερε πώς να αντιμετωπίσει τον στρατό. Ο επικεφαλής του στρατιωτικού γραφείου του προέδρου έπρεπε να είναι στρατηγός, αλλά όλοι οι στρατηγοί είχαν περάσει από την κομμουνιστική κατήχηση.

Οι υποψήφιοι απάντησαν σε κάθε ερώτηση μονολεκτικά, ώσπου ο Ζαντόφσκι σκέφτηκε να τους ρωτήσει τι διάβαζαν την ώρα του ύπνου: «Ο ένας διάβαζε προφανώς μόνο τα καταστατικά και τη σειρά των εγχειριδίων μάχης, ο δεύτερος διάβαζε όλους τους μαρξιστές κλασικούς στα ρωσικά και ο τρίτος, λίγο πιο διαφωτισμένος , απόλαυσε να διαβάζει ιστορίες μαχών και εκστρατειών από τον Hannibal έως τον von Clausewitz.

Ο τέταρτος, ένας διοικητής της ταξιαρχίας αντιαεροπορικών πυραύλων, δίστασε για πολλή ώρα, μετά από την οποία τραυλίστηκε: «Catch-22». Δεν ήταν διαγωνισμός».

Αμνηστία για όλους

Η γραφή του Ζαντόφσκι είναι πιο δυνατή όταν ο ίδιος ο Χάβελ είναι πιο αδύναμος. Παντού στην Ανατολική Ευρώπη η μετακομμουνιστική μετάβαση ήταν σκληρή. Το μήνυμα του Χάβελ, «Είμαστε όλοι υπεύθυνοι, είμαστε όλοι ένοχοι», δεν ήταν δημοφιλές. Έδωσε γενική αμνηστία για όλους εκτός από τους πιο σοβαρούς εγκληματίες, ζήτησε συγγνώμη εκ μέρους της Τσεχοσλοβακίας για την εκδίωξη των Γερμανών του Σουδή μετά τον Β′ Παγκόσμιο Πόλεμο και αντιστάθηκε στις απαιτήσεις για μια πιο δρακόντεια εκκαθάριση συνεργατών της μυστικής αστυνομίας.

Ούτε αυτά τα πράγματα ήταν δημοφιλή. Και καθώς η κυβέρνηση ανέλαβε την ιδιωτικοποίηση και την αποκατάσταση, ο Χάβελ αντιμετώπισε πυραμιδικά συστήματα, χρηματοπιστωτική διαφθορά και ληστικό βαρόνο καπιταλισμό. Είδε τη χώρα του να καταρρέει (αν και αναίμακτα), μετατρέποντας το 1993 σε Τσεχία και Σλοβακία.

Αντιεξουσιαστής

Ο Ζαντόφσκι είναι ειλικρινής σχετικά με τις συχνές καταθλίψεις του Χάβελ όταν ήταν πρόεδρος. Τον Σεπτέμβριο του 1999, ο Χάβελ έγραψε στο επιτελείο του: «Αγαπητέ Κάστρο, το φλιτζάνι έχει χυθεί. Υπάρχει κάτι σάπιο είτε σε μένα, είτε στην κοινωνία. Ό,τι κι αν είναι, δεν αντέχω άλλο».

Αυτός είναι ένας άνθρωπος, όπως τον περιγράφει ο Ζαντόφσκι, με λιγότερο δέος στην εξουσία απ′ ό,τι ήταν στη φυλακή – η «μαζική νομισματοκοπία» της πολιτικής και της ζωής δεν ήταν κάτι για το οποίο είχε λύση – αλλά παρόλα αυτά ήταν βαθιά ειλικρινής καθ′ όλη τη διάρκεια.

Στις 2 Φεβρουαρίου 2003, την τελευταία του μέρα στην εξουσία, ο Χάβελ έδωσε δημόσια ομιλία: «Σε όλους εσάς που απογοήτευσα με οποιονδήποτε τρόπο, που δεν συμφωνήσατε με τις πράξεις μου ή που με βρήκατε απλώς μισητό, ζητώ ειλικρινά συγγνώμη και πίστευω ότι θα με συγχωρήσετε».

Κοινοποίηση

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.