Ο Μίκης Θεοδωράκης και το μεγαλείο της μουσικής του

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr +

Δρ. Ελευθέριος Διαμαντής

Καθ/τής Εργαστηριακής Ιατρικής στο Παν/μιο του Τορόντο, επικεφαλής Κλινικής Βιοχημείας στα νοσ/μεια Mt Sinai και University Health Network

Ήμασταν όλοι μαζί και ξεδιπλώναμε ακούραστα τις ώρες μας
Τραγουδούσαμε σιγά για τις μέρες που θα ’ρχόντανε φορτωμένες πολύχρωμα οράματα Αυτός τραγουδούσε, σωπαίναμε, η φωνή του ξυπνούσε μικρές πυρκαγιές

Χιλιάδες μικρές πυρκαγιές που πυρπολούσαν τη νιότη μας
Μερόνυχτα έπαιζε το κρυφτό με το θάνατο σε κάθε γωνιά και σοκάκι
Λαχταρούσε ξεχνώντας το δικό του κορμί να χαρίσει στους άλλους μιαν Άνοιξη.

Ήμασταν όλοι μαζί μα θαρρείς πως αυτός ήταν όλοι.
Μια μέρα μάς σφύριξε κάποιος στ’ αυτί: «Πέθανε ο Χάρης»
«Σκοτώθηκε» ή κάτι τέτοιο. Λέξεις που τις ακούμε κάθε μέρα.

Κανείς δεν τον είδε. Ήταν σούρουπο. Θά ’χε σφιγμένα τα χέρια όπως πάντα
Στα μάτια του χαράχτηκεν άσβηστα η χαρά τής καινούριας ζωής μας
Μα όλα αυτά ήταν απλά κι ο καιρός είναι λίγος. Κανείς δεν προφταίνει
…Δεν είμαστε όλοι μαζί. Δυο τρεις ξενιτεύτηκαν

Τράβηξεν ο άλλος μακριά μ’ ένα φέρσιμο αόριστο κι ο Χάρης σκοτώθηκε
Φύγανε κι άλλοι, μάς ήρθαν καινούριοι, γεμίσαν οι δρόμοι
Το πλήθος ξεχύνεται αβάσταχτο, ανεμίζουνε πάλι σημαίες
Μαστιγώνει ο αγέρας τα λάβαρα. Μες στο χάος κυματίζουν τραγούδια.

Αν μες στις φωνές που τα βράδια τρυπούνε ανελέητα τα τείχη
Ξεχώρισες μια: Είν’ η δική του. Ανάβει μικρές πυρκαγιές
Χιλιάδες μικρές πυρκαγιές που πυρπολούν την ατίθαση νιότη μας

Είν’ η δική του φωνή που βουίζει στο πλήθος τριγύρω σαν ήλιος
Π’ αγκαλιάζει τον κόσμο σαν ήλιος που σπαθίζει τις πίκρες σαν ήλιος
Που μάς δείχνει σαν ήλιος λαμπρός τις χρυσές πολιτείες
Που ξανοίγονται μπρος μας λουσμένες στην Αλήθεια και στο αίθριο το φως.

Χάρης 1944

Αυτό το ποίημα, φυσικά, δεν το έγραψα εγώ. Το έγραψε ο Μανόλης Αναγνωστάκης το 1944 και έχει τον πραγματικό τίτλο «Χάρης». Το τραγούδι το μελοποίησε ο Μίκης και το έκανε ένα φανταστικό θούριο, τραγουδισμένο τέλεια από τη Μαρία Φαραντούρη και είναι στον δίσκο Αρκαδία 6-8 που κυκλοφόρησε το 1974. Νομίζω πως πολύ ταιριάζει στον Μίκη αυτό το ποίημα.

Ο Μίκης, που έφυγε από αυτόν τον κόσμο, δεν ήταν απλώς άλλος ένας αξιόλογος Έλληνας μουσικός. Έχουμε πολλούς τέτοιους. Ο Μίκης ήταν ένας και μοναδικός. Όπως θα λέγαμε ένας Σωκράτης ή ένας Πλάτωνας.

 Ο Μίκης ήταν ένας χείμαρρος, ένας σεισμός, μια θάλασσα, ένας κεραυνός, ένας γρανίτης, ένας γίγαντας, ένα φαινόμενο. Ένας Βουκεφάλας που των κρατάς και δεν κρατιέται. Ο μόνος τρόπος να καταλάβει κανείς το μέγεθος του ανθρώπου αυτού είναι να μελετήσει προσεκτικά το έργο του.

Ένα τεράστιο έργο, κυρίως μουσικό αλλά και συγγραφικό και ανθρωπιστικό. Εγώ θα περιοριστώ μόνο στο μουσικό έργο του Μίκη, και με μεγάλη συντομία, γιατί πάρα πολλά έχουν γραφτεί ήδη και δεν είμαι ειδικός. Δεν ξέρω ούτε καν μουσική. Ένας απλός γιατρός είμαι.

Κατά την ταπεινή γνώμη μου, το μουσικό έργο του Μίκη είναι τόσο μεγάλο, και τόσο πλατύ, που η εμβέλεια του μπορεί να συγκριθεί με αυτήν των μεγάλων κλασικών όπως ο Μπετόβεν, ο Μπαχ και ο Μόζαρτ.

Για μουσικές συγκρίσεις στον ελληνικό χώρο θα τολμήσω να πω χαρακτηριστικά τα εξής: Αν πάρουμε μια ζυγαριά και βάλουμε από τη μια πλευρά το έργο του Μίκη και από την άλλη το έργο όλων των άλλων σύγχρονων Ελλήνων μουσικών, θα κερδίσει o Μίκης.

Στο επόμενο άρθρο μου θα περιγράψω μια σύγκριση Θεοδωράκη-Χατζιδάκι επειδή τό θέμα συζητείται ακόμα. Επίσης, αν στη ζυγαριά βάλουμε τον Μίκη και όλο το ρεμπέτικο, πάλι θα κερδίσει ο Μίκης.

Θα με ρωτούσατε, και ποιός είναι ο κριτής; ”Γιάννης κερνά και Γιάννης πίνει;”

Οι εκτιμήσεις μου βασίζονται στον όγκο και την ποιότητα της δουλειάς του Μίκη. Ο Μίκης έγραψε πάνω από 1.000 τραγούδια (ας αφήσουμε έξω τα πολλά κλασσικά έργα του που είναι άγνωστα στο ελληνικό κοινό), από τα όποια τουλάχιστον τα 500 (και πιο πιθανά τα 800) είναι αριστουργήματα. Οι άλλοι τρεις μεγάλοι, Χατζιδάκις, Ξαρχάκος και Μαρκόπουλος, έγραψαν πολύ λιγότερα, περίπου 200-300 τραγούδια ο καθένας, εκ των οποίων τα μισά είναι επίσης αριστουργήματα.

Για να απαντηθεί καλύτερα αυτό το ερώτημα της κατάταξης του Μίκη σε σύγκριση με άλλους Έλληνες μουσικούς, πρότεινα παλιότερα ένα τηλεοπτικό παιχνίδι, στο οποίο δυο συνθέτες να ανταγωνίζονται τραγούδι με τραγούδι. Ένα τραγούδι του ενός και ένα του άλλου, και πάει λέγοντας. Μια κριτική επιτροπή, ή ο κόσμος να ψηφίζει.

Σε τέτοιες πιθανές αναμετρήσεις, περιμένω, ούτε λίγο ούτε πολύ, ότι θα υπάρχει κάποιος ανταγωνισμός στην αρχή, αλλά αργότερα θα επικρατήσει ο Μίκης με ευκολία, λόγω του πολύ υπέρτερου όγκου αριστουργηματικών τραγουδιών.

Αν αυτές οι αναμετρήσεις γινόταν ποτέ, θα ήταν πολύ ευεργετικές για τους νέους γιατί πολλοί αγνοούν την πραγματική ελληνική μουσική και ποίηση των τελευταίων 30-100 χρόνων και ασχολούνται με ευτελή ξένα μουσικά και τηλεοπτικά πρότυπα.

Πρίν λίγο καιρό, ήμουνα στην Σαντορίνη και έπιασα κουβέντα με έναν εικοσάχρονο σερβιτόρο πού μου είπε ότι είναι από τα Τρίκαλα. Όταν του ανάφερα ότι και ο μεγάλος Τσιτσάνης άπω εκεί ήτανε, το ήξερε. Μετά τον ρώτησα ποιους άλλους Έλληνες  μουσικούς ξέρει. Έπειτα από λίγη σκέψη μου είπε «Αδαμαντίδης». Όταν ρώτησα για μουσικούς, όχι τραγουδιστές, μου μίλησε για έναν ψηλό με κατσαρά μαλλιά που νομίζει ότι ακόμα ζει, εννοώντας τον Θεοδωράκη (αλλά δεν είπε το όνομα). Όταν ανάφερα τα ονόματα Ξαρχάκος και Μαρκόπουλος δεν τους είχε ακούσει ποτέ. Τι λέτε, να ανησυχούμε;

Για αυτούς που αναρωτιούνται ποιοι είναι οι καλύτεροι ελληνικοί ποιοτικοί δίσκοι όλων των εποχών, ας μην κοιτάξουν μακριά γιατί οι πρώτες 20 θέσεις είναι ήδη πιασμένες. Αν κάποιος θέλει να κάνει την αντιπαράθεση, ας βάλει διπλά από κάθε δίσκο του Μίκη ένα δίσκο από τον αγαπημένο του συνθέτη και θα δει τι θα γίνει. Πιστεύω «Γής μαδιάμ!» Φτάνει μόνο αυτός που συγκρίνει να ξέρει τους δίσκους και τα τραγούδια. Ας μη φτάσουμε σε λάθος συμπεράσματα λόγω άγνοιας!

Κοινοποίηση

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.